Opracowania własne


Holocaust – jak do tego doszło?

Holocaust, czyli inaczej zagłada ok. 6 milionów europejskich Żydów dokonana w czasie II wojny światowej przez nazistów. W większości przeprowadzona ona została na okupowanych przez III Rzeszę ziemiach polskich. Stanowiła próbę wymordowania całego narodu, przy użyciu metod przemysłowych, która nigdy wcześniej ani później nie były przeprowadzone w takiej skali. Partia nazistowska wraz z przywódcą, Adolfem Hitlerem, po dojściu do władzy w 1933 r. rozpoczęli realizację programu rasistowskiego i antysemickiego, przewidującego izolację ludności żydowskiej i stopniowe pozbawianie jej wszelkich praw obywatelskich oraz cywilnych. W kwietniu 1933 r. wprowadzono podział na Aryjczyków i nie-Aryjczyków, przez których rozumiano osoby posiadające co najmniej jednego żydowskiego dziadka. Ci ostatni mieli zostać zwolnieni ze stanowisk administracyjnych i rządowych. Główną podstawą prawną dyskryminujących posunięć były ustawy norymberskie z 1935 r. Naziści rozwinęli również uzasadniającą te kroki wielką akcję propagandową, oskarżając Żydów o pasożytnictwo, wyzysk, demoralizowanie i niszczenie narodów, wśród których zamieszkują. Jednocześnie propaganda nazistowska stworzyła pojęcie „hańbienia rasy”, aby uzasadnić konieczność wprowadzenia restrykcyjnego prawa zakazującego małżeństw kobiet niemieckich z Żydami. Momentem kulminacyjnym, poprzedzającym wojnę, była noc kryształowa z 1938 r., podczas której dokonano pogromu mniejszości żydowskiej. Tej nocy zginęło ok. 200 Żydów, a do obozów koncentracyjnych zesłano ok. 20-30 tysięcy osób narodowości żydowskiej, rozgrabiono również majątek żydowski. Po wybuchu wojny polityka nazistów wobec Żydów była wprowadzana w kolejnych państwach europejskich, w miarę ich zajmowania przez wojska niemieckie. Przybierało to z reguły formy rejestracji osób pochodzenia żydowskiego, zmuszania do noszenia na ubraniach znaków identyfikacyjnych, wprowadzania różnych zakazów i posunięć dyskryminujących w państwach z liczną ludnością żydowską (m.in. w Polsce) izolację w dzielnicach zamkniętych (gettach), często otoczonych murem. Wobec Żydów łamiących przepisy dyskryminacyjne albo opuszczających zamknięte dzielnice wprowadzono kary śmierci. Również surowe kary wprowadzano wobec osób pomagających Żydom. Koncentracja dużych mas ludzi w niewielkich obszarach powodowała częste choroby, a ograniczone dostawy żywności – częstą śmierć głodową. 


Akcja „Reinhardt”

Kryptonimem „Reinhardt Aktion” określano niemiecką akcję zagłady Żydów w Generalnym Gubernatorstwie, datowanej na lata 1942-1943 w ramach tzw. ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. W ramach akcji, Żydów którzy do tej pory byli odizolowani w gettach, przenoszono do obozów zagłady w Auschwitz, Bełżcu, Majdanku, Sobiborze i Treblince skąd trafili prosto do komór gazowych. Masowe egzekucje ludności żydowskiej odbywały się również w gettach oraz poza nimi, a mienie ofiar zostało przywłaszczone przez SS. Generalne Gubernatorstwo składało się z okupowanych przez Niemcy ziem, które nie zostały włączone do Rzeszy i mieszkała tam większość polskich Żydów z których większa część mieszkała w miastach. Ważnym czynnikiem, który umożliwił podjęcie decyzji o masowym ludobójstwie na terenie Generalnego Gubernatorstwa, było pojawienie się bardziej „wydajnej” techniki zabijania, a mianowicie obozów zagłady ze stacjonarnymi komorami gazowymi. Przy użyciu poprzednich metod, takich jak rozstrzeliwanie bądź samochody gazowe, nie byłoby możliwym dokonać masowego mordu na taką skalę. Już pod koniec października 1941r. rozpoczęto budowę obozu zagłady w Bełżcu i równocześnie poczyniono przygotowania do wybudowania obozu zagłady w Sobiborze. Ważny dla całej akcji jest dystrykt lubelski, ponieważ wiosną 1941r., stał się on terenem, z którego wojska niemieckie wyruszyły na Związek Radziecki. W początkowej fazie wojny z ZSRR, sądzono, że zakończy się ona szybko, a Żydów będzie można przesiedlić na wschód. Generalne Gubernatorstwo planowano zasiedlić Niemcami i zgermanizować. Kiedy wojna coraz bardziej się przedłużała i przesiedlenie na wschód okazało się niemożliwe, należało znaleźć inne rozwiązanie, które pozwoliłoby na wyeliminowanie ludności żydowskiej. Wiosną 1942r. dystrykt lubelski stał się centralnym miejscem zagłady Żydów w Europie oraz obszarem eksperymentalnym. Pionierem, jeżeli chodzi o pomysły radykalizacji oraz germanizacji obszaru wschodniego, okazał się Dowódca SS i Policji w Lublinie, Odilo Globocnik. Deportacje z Lublina do Bełżca rozpoczęto w nocy z 17 na 18 marca 1942r. Do 14 kwietnia, dnia zakończenia deportacji, z Lublina do Bełżca wywieziono około 30 tys. Żydów, a kilka tysięcy zastrzelono. Pozostałych Żydów przeniesiono do nowego getta w dzielnicy Majdan Tatarski, ale z racji tego, że miejsca było tylko na 2 tys. osób, a na miejscu było ich 7-8 tys., 4 tys. z nich rozstrzelano. Operację stopniowo rozszerzano na cały dystrykt. Deportowanych z mniejszych miejscowości, które często oddalone były od linii kolejowych o kilkadziesiąt kilometrów, prowadzono pieszo bądź przewożono ciężarówkami. Ze stacji pociągiem wywożono ich do obozów zagłady w Bełżcu i Sobiborze. 19 lipca 1942r., Heinrich Himmler wydał rozkaz, aby do końca 1942r. zakończyć akcje eksterminacyjne na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Od tej pory, przy życiu mieli pozostać tylko niezbędni robotnicy żydowscy, i to wyłącznie w wyznaczonych miejscach. Od tego momentu akcję zintensyfikowano, dlatego można stwierdzić, że dopiero wtedy zaczęła się całkowita zagłada ludności żydowskiej na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Specyfiką dystryktu lubelskiego w czasie akcji „Reinhardt” były tzw. getta tranzytowe, które były zakładane przez nazistów w niewielkich miejscowościach położonych przy liniach kolejowych, prowadzących do obozów zagłady w Bełżcu, Sobiborze i Treblince. Były one przeznaczone w dużej części dla Żydów deportowanych z zagranicy. Transporty Żydów z zagranicy zaczęły napływać do dystryktu lubelskiego w pierwszej połowie marca 1942r., a od czerwca docierały one już bezpośrednio do obozów zagłady. W gettach tranzytowych odbywały się tzw. „akcje” wysiedleńcze, które miały zwolnić miejsce dla nowo przybyłych Żydów z zagranicy. Jesienią 1942r. getta te zostały zlikwidowane. Były one ważnym elementem akcji „Reinhardt”, ponieważ ułatwiały wykorzystanie żydowskiej siły roboczej oraz sprawniejsze przeprowadzanie grabieży mienia. Były miejscem koncentracji przed ostateczną zagładą oraz usprawnieniem jej działania. Celem akcji przeciwko ludności żydowskiej było nie tylko jej całkowite wyniszczenie, ale również perspektywa zysku materialnego. Od samego początku, wszystkie restrykcje wiązały się z przejęciem majątku żydowskiego przez nazistowskich sprawców. Na akcję „Reinhardt” składa się wiele czynników. Ogólnie przyjmuje się, że oznacza ona mord Żydów w Generalnym Gubernatorstwie i regionie białostockim, a jej trzon tworzyły trzy obozy zagłady w Bełżcu, Sobiborze i Treblince, w którym ginęli Żydzi polscy i zagraniczni. W pewnym stopniu z akcją eksterminacyjną związany jest również obóz koncentracyjny na Majdanku i istniały punkty łączące z Auschwitz. Do akcji „Reinhardt” należy również zaliczyć brutalne likwidacje gett i deportacje do obozów, jak również masowe rozstrzeliwania w pobliżu gett.